در ابتدا تاريکي بود و بناگاه
بنگ!
گستره پايان ناپذيري از موجوديت زمان و فضا و ماده پا به عرصه وجود گذاشت
اکنون شاهد چيزي هستيم ماوراي تصور
ماوراي مرزهاي وجود مان
در جايي که جهان هستي ميناميمش
عطارد و زهره
دو دنياي خشن که سرنوشت متفاوتي را پشت سر گذاشته اند
يکي،بسيار فعال ودر غليان با نيروهاي خيانت پيشه طبيعت
ديگري،يک مردار سياره اي
که توسط ميليونها برخورد با سرعت مرتباً بر پيکرش منقار زده شده است
هر دو نماينده و حشت واقعي از سياراتي هستند که به خطا رفته اند
عطارد و زهره سيارات داخلي
همراه با زمين و مريخ
عطارد و زهره قسمت داخلي تر منظومه شمسي ما را تشکيل ميدهند
مشتري،کيوان(زحل)،اورانوس و نپتون
اين سيارات دورتر از خورشيد
دنياهاي خارجي تر گازي سيستم خورشيدي را تشکيل ميدهند
در عرض 4بيليون سال سيارات داخلي
آنقدر از ذرات بين ستاره اي به هم پيوستاندند تا به صخره هاي سفت و سختي تبديل شدند
چرا ما سيارات را مطالعه ميکنيم؟ ...چرا ما
اصولاً به مطالعه نجوم ميپردازيم؟
روزي لازم ميشود به ماوراي سياره زمين برويم
اگر ميخواهيم به عنوان يک گونه حيات براي مدتي مديد تداوم داشته باشيم
و نياز داريم بدانيم آنجا چه خبر است و طبيعت جهان هستي از چه قرار است
ما به مطالعه دنياهايي مشغوليم که در آنجاها امورات عجيب و غريبند
اما پروسه هاي اساسي فيزيک و شيمي در گير
در واقع همانند آنچه هستند که بر روي زمين مي بينيم
ميليونها مايل فاصله ما را از پسر عموي صخره اي مان جدا کرده است
اما گشتي در اطراف زهره و عطارد منشاءي مشترک را برايمان آشکار ميسازد
ما ميتوانيم به عطارد و زهره برويم و واقعاً به اينها به عنوان
مکانها،به عنوان دنياهايي با تاريخچه هاي مخصوص به خود، نگاهي بيندازيم
و سپس تاريخچه سياره خودمان را باز بهتر نويسي کنيم
زهره ششمين سياره از نظر اندازه در منظومه شمسي است
و نزديکترين به زمين
زهره 26ميليون مايل با زمين فاصله دارد
يک سال بر روي زهره 225روز زميني طول ميکشد
و اگر شما 150 پوند بر روي زمين وزن داشته باشيد
بر روي زهره 136 پوند وزن خواهيد داشت
زهره آنطور که روميان باستان به آن مينگريستند
فريفته حضور با صلابتش شده بودند
آنها سياره را به عنوان الهه متانت و عشق و زيبايي نامگذاري کرده بودند
زهره چنان حضوري زيبا در آسمان دارد
که آشکارا آنجا مأمن پيوند عاشقان است
زهره مدتهاي مديدي است که به عنوان سياره خواهر ما قلمداد ميشود
زيرا که از نظر ترکيب ،جاذبه،چگالي و اندازه
به زمين نزديکي بسيار دارد
زهره و زمين از بسياري جهات تقريباً دو قلو محسوب ميشوند
اونها تقريباً يک اندازه دارند. زهره جزئي کوچکتر از زمين است
لذا اگر زمين يک توپ بسکتبال باشد زهره يک توپ فوتبال است
اندکي کوچکتر. و زهره نزديکترين سياره به زمين است
براي همين مدتهاي طولاني از آنها به عنوان يه سياره دو قلو ياد مي کردند
براي مدتها دانشمندان تصور مي کردند اين سياره دوقلوي زمين
همانند زمين،سياره اي پوشيده از اقيانوسهاي ژرف است
جنگلهاي انبوه باراني
و با آب و هوايي که به آن ظرفيت قابل قبولي از
استعداد داشتن حياتي هوشمند ميدهد
قبل از عصر فضا، فکر مي کردند که احتمالاً ونوس بسيار شبيه زمين است
اما تناقض وقتي ظاهر شد که ما در واقع به زهره دسترسي پيدا کرديم و شروع کرديم به کاوش در آن
و ديديم اوضاع آنجا کاملاً متفاوت است
به آنجا رسيديم که دريافتيم زهره کمتر از يک خواهر بيگانه و غريب براي زمين نيست
و ببيشتر يک دوقلوي شرير است
پس اينجا ما دو سياره داريم که از نظر خصوصيات حجمي و اندازه بسيار شبيهند
اما هر کدام به راهي متفاوت تکامل يافته اند
و اين مسئله مشگلي جالب در فهم تکامل سياره اي بوجود مي آورد
يه جور رويدادهاي کنترل شده
بر سر اين دو سياره مشابه آمده است و به آنها فرصتي داده
تا در عرض 4بيليون سال پيش بروند چرا چنين متفاوت شده اند؟
ابتدا،بعضي تفاوتهاي اساسي
زهره به شدت در معرض برخورد سنگهاي آسماني بوده است
يکي از آنها آنقدر قوي بوده که
بعضي دانشمندان فکر ميکنند که موجب شده محور چرخش سياره معکوس شده باشد
زهرا يک چرخش بسيار آهسته حول محور خود دارد
و اين همان چيزي است که ما"چرخش عقب گرد "ميناميمش
پس زهره وارونه مي گردد
در مقايسه با جهت گردش همه سيارات ديگر
به خاطر همين چرخش معکوس خورشيد از غرب طلوع ميکند
و به شرق غروب
و روز زهره ايي روزي بس طولاني است
مدت زمان از يک طلوع تا طلوع بعدي
تقريباً 8ماه زمين است
ولي الگوي مدار و روزهاي طولاني
چيزي نيست که زهره را محيطي سخت و تحمل ناپذير ميکند
تا حدي،آب و هواي بد سگال آن است که چنين از او ميسازد
با درجه حرارت سطحي 482 درجه سانتيگراد
زهره داغترين سياره درمنظومه شمسي است
مسافريني به آنجا ديداري بسيار کوتاه از آن خواهند داشت
در حد جزئي از ثانيه
شايد يک ثانيه طول بکشد تا همه از دست بروند
برشته شوندو بميرند
اگر فضانوردي باشيد که بدون لباس فضايي بر سطح زهره بنشينيد
آنگاه پوستتان همچون چيپس برشته و حلقه حلقه ميشود
همانند بوقلموني در فر برشته ميشويد جز آنکه اين امر خيلي سريعتر از فر روي ميدهد
اين موج حرارتي بي شفقت به خاطر پديده اي روي ميدهد که به آن "اثر گلخانه اي" ميگوئيم
پديده مشابهي که آب و هواي زمين را در کنترل دارد
و آنرا از حيات پر کرده است
اما نگاهي نزديک به زهره به ما مگيويد که چطور اين خصوصيت مشترک
ميتواند در جايي چرخه حيات
و در جايي ديگر چرخه مرگ باشد
امروزه در جه حرارت سياره ما نيز در حال افزايش است
و دانشمندان علت احتماليي را در پشت آن براي زهره يافتند
گرم شدن زمين در نتيجه گازهاي گلخانه اي است
که در حال افزايش و افزايش است
و لذا ما داريم داغتر و داغتر ميشويم
و زماني که به زهره نگريستيم،گفتيم
"آها!اينجوري واقعاً رخ ميده"
در سال 1990 بعد از پرتاب فضا پيماي ماژلان
بررسي سياره اي به سمت زهره معطوف گشت
تا تخمين زده شود که چقدر ميتواند سرنوشت مشابه براي زمين بد باشد
کاوشهاي فضايي چيزهاي زيادي در باره زمين به ما گفته اند
و محيط داخل ان و درواقع در باره اثر گلخانه اي
اينکه امروزه هر کسي در باره گرم شدن زمين صحبت ميکند
در واقع در اثر کشف اين پديده بر روي زهره بوده است
آنچه که در باره زهره بر زين فهم نشسته است
بارقه اي بر ذهن زده که واقعاً چقدر زمين در برابر اثر گلخانه اي شکننده است
ونوس هميشه اينگونه داغ نبوده است
ما تصور ميکنيم در ابتدا تاريخچه خود زهره بيشتر
سطحي شبيه زمين داشت و بعد ها اقيانوسهاي خود را از دست داد
در اثر همان چيزي که"اثر گلخانه اي ويران کننده" ميناميم
پس زهره مثالي است که قطعاً تغييرات جهاني سراسري
ميتواند بر روي يک سياره رخ دهد و سرنوشت بسيار بدي براي آن رقم بزند
قبل از آنکه به دردسر بيفتيم مجبور نيستيم از زمين زهره ديگري بسازيم
ما فقط اندکي ديگر در آن جهت حرک نياز داريم
و در واقع اين حرکت را داريم انجام ميدهيم
اما ارزش واقعي مطالعه زهره
آن است که اجازه ميدهد مدلهاي آب و هوايي خودمان را به محک بگزاريم
Through computerized general circulation models, or GCM's, از طريق مدلهاي گردشي کامپيوتري يا جي سي ام
دانشمندان قادر بوده اند تا افزايش درجه حرارت بر روي زمين را بر اساس ميزان
گازهاي گل خانه اي روي زهره محاسبه نمايند
پس،دقيقاً چگونه اثر گل خانه اي در زهره عمل ميکند
و موجب مي شود سياره اينقدر داغ گردد؟
اين بيوسفر 2ميباشد
که در امتداد تپه ماهورهاي آريزونا،رشته کوه هاي سانتا کتالينا قرار گرفته است
اون توسط عده اي از محققين ساخته شده است تا ايده مسکون کردن
ساير سيارات را به محک آزمايش بگذارند
اين بزرگترين گل خانه در زمين است
بيوسفر يک مثال بارز از يک گلخانه ميباشد
زيرا آن يک ساختمان بزرگ با قطعات شيشه اي است
که اجاز ه ورود به نور خورشيد ميدهد و واقعاً اينجا گرم ميشود
اشعه هاي خورشيدي که از صفحات شيشه اي عبور ميکنند
موجب مي شوند که درجه حرارت داخل بالا برود
هوا گرم ميشود اما بعد از آن نميتوند فرار کند
و نميتواند بطور عمودي به داخل اتمسفر بواسطه وجود ديوارها حرکت کند
پنجره ها حرارت را به دام مياندازند و ساختمان را گرم ميکنند
و جهت گياهان و درختان آب و هوايي ممد حيات فراهم مي آ ورند
در زهره گازهاي گل خانه اي بطور دقيق حرارت خورشيد رو به دام نمياندازند
اما بطور موثري ميزان سرعت فرار آنرا کاهش ميدهند
اثر گل خانه اي بر روي هر سياره اي وضعيتي است که
درآن دماي سطح سياره داغتر ميشود
زيرا گازهاي اتمسفر حرارت را به دام انداخته در حالي که
به نور خورشيد اجازه عبور ميدهند
همين گازهاي گل خانه اي که ثابت شده است براي ما در زهره کشنده هستند
جهت تداوم حيات در زمين ضروري مي باشند
بدون اثر گل خانه اي
در جه حرارت متوسط ممکن است تا حد منجمد شدن پايين بيايد
اقيانوسها بطور کامل يا تقريباً کامل همگي يخ ميزنند
و حتي مشخص نيست که آيا حيات تحت آن شرايط بر روي زمين وجود خواهد داشت
ما راجع به اينکه چطور اون داغي ايجاد ميشه صحبت کرديم اما چرا اينقدر داغه؟
پاسخ بايستي مربوط به ترکيب اتمسفر باشه
اونجا تقريباً همش دي اکسيد کربنه
دي اکسيد کربن يا co2
95درصداتمسقر زهره رو تشکيل ميده
و چنان حجم عظيمي از گاز حرارت بيشتري رو به دام ميندازه
و لذا يک اثر گل خانه اي قوي ايجاد ميکنه
و واقعاً داغ ميشه
و به همين خاطره که زهره اينقدر داغه.اين يک مثال از
گرم شدن يک سياره است
در زهره آتشفشانها
منبع پران طبيعي براي CO2 و ساير گازها هستند
شيميدان جف ساتن پروسه هاي اتمسفري
روي زمين را در آتشفشان کيلائو هاوايي مطاله ميکند
در ژرفاي زير سطح زمين، ترکيبات اتمي در طي
فعاليت آتشفشاني چنان مشتعل ميشوند که دي اکسيد کربن را بوجود مي آورند
در اثر فشار ايجاد شده توسط حرارت صخره هاي مذاب يا ماگما (گدازه) گاز
بوجود مي آيد
اين گاز به سمت سطح بالا مي آيد وبه ترکيب جمع شده گدازه در قله ميرسد
فشار در روي گدازه کم ميشود
و تاثير اين قضيه آن است که اجازه ميدهد گازها
که تحت فشار بسيار بالا به دام افتاده اند
آزاد شده و به بيرن فوران کنند
سطح زهره احتمالاً در ميان گدازه ها شکافهايي دارد
شبيه به اين دهانه ها
از اين مناطق است که گازها به داخل جريان هوا فرار ميکنند
اينجاست که بين 8000 و 30000 تن دي اکسيد کربن
از مخاذن گدازه هر روز به بيرون ميجوشند و فوران ميکنند
و به اين ترتيب مقاديري در حد
3.5تا5ميليون تن در سال بدست مي آيد
و اين فقط يک آتشفشان در اينجا در روي زمين است
زهره آتشفشانهاي فعال بيشتري دارد
که به معناي گازهاي فوراني گرمازاي بيشتر است
بنابراين همه دي اکسيد کربني که
اتمسفر زهره را تشکيل ميدهند
موجب داغتر و داغتر شدن آن ميشوند
حرارت 900 در جه فارنهايت تنها ويژگي نيست که خواهر دوقلوي زمين را
چنين خشن نشان ميدهد
سي مايل بالاي سطح سوزان زهره
خشونت و ويراني ديگري وجود دارد که در سياره رخ ميدهد
که آن 900 در جه حرارت را نسيم خنکي جلوه گر ميسازد
نسق گيري الکتريکي در جايي که شدت تکانه ها د رجزئي از ثانيه
به 50000ميرسد
هر بارقه و جرقه اي از نور داراي 100ميليون ولت الکتريسيته است
برق هم روي زمين و هم روي زهره رخ ميدهد
طوري که شارژهاي الکتريکي به اندازه کافي
انرژي در خود ذخيره ميکنند تا زماني که با يک جرقه آن انرژي آزاد ميشود
ميرز اپنهيم فيزيک سياره اي را به دانشجويان خود در دانشگاه بوستون تدريس ميکند
و محققيني مثل او در موزه علمي بوستون مشغول به کارند
در محفظه نمايشي آذرخش آنان که داراي سقف گنبدي با ارتفاع 30 فوت ميباشد
طراحي به نحوي است که چگونگي ايجاد آذرخش روي زهره را شبيه سازي کند
و خب الان زمان نمايشه
به اين نگاه کنين ما داريم چندين ميليون ولت رو در اين گنبدها ايجاد ميکنيم
که اين ولتاژ مجبور به گريزه
و در واقع مولکولهاي موجود در هوا رو از هم جدا ميکنه
هواي داخل محفظه گنبدي شبيه به داخل ابرهاي زهره
توزيع الکتريکي مولکولهاي اتمي ريز رو تحريک ميکنه
لذا اون مولکولهاي شکسته شده اون جرقه رو در حيني که خودشونو
دوباره به هم ميپيوندانند،ايجاد مي کنند
و به اين صورت يک زبانه و پيچش آذرخش خودشو نشون ميده
ذرات کيهاني ناشي از ستارگان منفجر شده
که به داخل کهکشان نفوذ کرده و طي طريق ميکنند
موجب شروع پديده رعد و برق ميشوند در جايي که با اتمسفر برخورد ميکنند
اون جرقه رو توليد مينمايند
اينها ذراتي هستند که از مسيرهاي خروجي در جهان هستي مي آيند
با اتمسفر برخورد ميکنند و موجب جاري شدن آبشاري از ذرات باردار ميشوند
در زهره احتمالاً رعد وبرقي واقعي
با چنان گستردگي داريم که
داراي مقادير عظيم از انرژي است و تا مايلها و مايلها گسترده ميشود
بطور متوسط رعد وبرق بيش از 3.1بيليون بار در سال زمين را تازيانه ميزند
...تعداد مواردي که رعد وبرق در زهره به زمين برخورد ميکند
صفر
فشار اتمسفر در زهره 90 بار بيشتر از روي زمين است
زيرا وزن اتمسفر که توسط گازها ايجاد ميشود سنگينتر است
اين امر از برخورد رعد و برق زهره با سطح سخت آن ممانعت به عمل مي آورد
در عوض اين ابرها هستند که جولانگاه رعد وبرق ميشوند
دقيقاً در اون هواي بسيار متراکم مقاومت زيادي براي عبور
يک زبانه آذرخش وجود داره
براي آذرخش بسيار راحتر است تا از ابري به ابري ديگر خود را تخليه کند
و علاوه بر ظاهر
چيز کوچک ديگري وجود داره که ابرهاي زهره در اون رابطه با زمين شباهت اندکي دارند
در واقع،ترکيبات اصلي که اونها رو تشکيل داده اند
آنقدر سمي هستند تا نسج گوشت انساني را بسوزانند
از روي زمين شما قادريد زهره را ببينيد
همانند ستاره اي در آسمان صبح وغروب چشمک ميزند
قطعاً گل شب بوي زردي نيست با چنان درخشش خود در آسمان ما
درخشش او نه به خاطر داشتن بيشترين نزديکي به ماست
بلکه به خاطر آن است که سياره اي است با بيشترين قابليت انعکاس نور
و اين به خاطر آن است که زهره بطور کامل
توسط ابرهاي منعکس کننده و درخشان پوشيده شده است
80درصدنور خورشيد بواسطه اين ابرها که همچون پتويي سياره را در بر گرفته اند،منعکس ميگردد
اما حتي در اين ابرها زهره سياره دوقلوي ما
ترتيبي ميدهد تا طبيعت شيطاني خود را نشان دهد
ميدانيم که ابرهاي زهره از اسيد سولفوريک
اساساً مثل اسيد باتري،تشکيل شده اند
و اون اسيد سولفوريک هم از دي اکسيد سولفور تشکيل شده است
که از آتشفشانهاي سطح زهره بيرون مي آيند
شبيه عمو زاده گل خانه اي خود
در اکسيد کربن يا co2
فشار گاز، دي اکسيد سولفور را از طريق
دهانه هاي آتشفشاني به سطح مي راند
اين همان گازي است که شيميدان جف ساتن آنرا به دقت بررسي ميکند
در آتشفشان کيلائو هاوايي
گازها ،دي اکسيد سولفور بخصوص ،مهلک هستند،گازي سمي
و ما جهت حفظ سلامتي ريه و راههاي هوايي خود از ماسک استفاده ميکنيم
زيرا سولفور دي اکسيد با رطوبت موجود در بيني و گلوي شما
ترکيب شده و اسيد سولفوريک را توليد ميکند
اسيد سولفوريک ماده اي زننده و تند است
شما از اينکه اسيد باتري به صورتتان بپاشد راضي نخواهيد بود
و دقت ميکنيد که چنين چيزي رخ ندهد اين هم دقيقاً همان ماده است
پس چندان خوشايند نيست که ناگهاني دستان خود را به داخل ابرهاي زهره فرو بريد
لذا هرگاه يک مسافر به زهره بتواند در ابرهاي اسيدي آن
زبانه هاي آذرخش،هواي سمي و حرارت زياد آن دوام بياورد
آن وقت سطح زهره را به چه شکلي خواهد ديد؟
زمينآتشفشان شناس جف بايرنز همراه با سازمان زمين شناسي امريکا
يا usgs کره زمين را ميپيمايند تا دريابند
چه چيزي محرکه فعاليت آتشفشاني در سيارات داخلي است
زماني که بايرنز سطح زهره را به تصور مي آورد
او آنجا را همانند ميادين گدازه برهوت و تيره و وهم انگيز کيلائو در نظر مي گيرد
روي جزيره بزرگ هاوايي
خيلي آموزنده است که بتوانيم به اينجا بياييم و اين آتشفشان رو مطالعه کنيم
تا مقايسه اي داشته باشيم با پديده آتشفشاني که در سطح زهره رخ ميده
ما در واقع ميتوانيم اينجا بياييم به اين ميدان و مسائل رو مطالعه کنيم
ما ميتوانيم نمونه هايي تهيه کرده و به جزئيات آنها نگاه کنيم
زمين شناسان انتظار دارند که تعداد آتشفشانها بر روي زهره
از آنچه که بر روي زمين هست به تعداد 1500بار يا بيشتر ،وجود داشته باشد
بعضي ها آن تعداد را بين 100000تا
بيش از يک ميليون اشکال آتشفشاني در زهره تخمين ميزنند
با چنان آتشفشانهاي زيادي صخره هاي گدازه اي
بيش از 70درصدسطح زهره را تشکيل داده اند
درست شبيه منطقه کيلائو که از صخره هاي گدازه اي تشکيل شده است
سطح زمين هنگامي که گدازه بصورت صخره سخت ،سرد ميشود،جامد ميگردد
داشتن صخره بر روي زمين بهترين معادل ماست
جهت تلاش در فهم چگونگي صخره ها روي سيارات ديگر
صخره هاي بازالتي بيشترين شباهت را به دشتهاي زهره دارد
بازالت شايعترين نمونه صخره گدازه اي است که بر روي زهره
و نيز در ميان سيستم منظومه اي داخلي يافت ميشود
مواد معدني بصورت شيشه و کريستالهاي کوچک منجمد ميشوند
زماني که گدازه از يک آتشفشان به بيرون جريان مي يابد
يک تبديل و تحول کلي از آنچه ابتدا به نظر مي رسد ،رخ ميدهد
زماني که گدازه بطور فعال در امتداد سطح جاري ميشود
گداخته و نوعاً قرمز آتشي مي باشد
بلافاصله در قسمت بالايي داراي يک تابش نقره اي ميشود
و بعد د رعرض يک دوره زماني چند هفته اي،به رنگ سياه در مي آيد
درست مثل گدازه هايي که اينجا در اطراف من ميبينيم
با 8کيلومتر ارتفاع مات مونز(کوه مات)بزرگترين آتشفشان در زهره است
و در زمان فعاليت خود کانالهاي گدازه اي فراواني را بوجود آورده است
در ست همانند کاري که کيلائو کرده است
حالا همونطور که ميتونين ساختارشو ببينين اينجا در دو طرف کانالها لبه هايي داريم
و همينطور سازه هاي داخلي آن
شايد اين شبيه همان باشد که چطور
کانالهاي عظيم بنام"کانالي"تشکيل ميشود
بر روي سطح زهره
با اين حال آنها در يک مقياس عظيمتر تشکيل شده اند
آنقدر عظيم که کيلومترهاي به ظاهر بي پايان از اين کاناليها ايجاد شده است
در امتداد تمامي منظرگاه زهره
کاناليهاي زهره هم از نظر طول و هم عرض بسيار طولاني تر از
اونچه که در هاوايي مبينيم ،ميباشند
و اين به خاطر شرايط محيطي اون سياره است
اتمسفر پر چگال درجه حرارات بالا
سرد شدن و تبديل گدازه رو به صخره هاي سخت آهسته ميکنه
و با وجود باد اندک و عدم وجود باران براي سرد شدن بيشتر گدازه
گدازه ميتواند براي ماهها در سطح بعد از فوران طي طريق نمايد
قبل از آنکه سخت شود
بر روي ونوس اگر لايه لايه بودن را شاهد بوديم بايستي متوقع بود تا صخره هاي
آتشفشاني را لايه اي بعد از لايه ايي ديگر ببينيم که احتمالاً همگي
تا حدي سياه هستند و از نظر ترکيب از نوع بازالت ميباشند
شما احتمالاً مقدار کمي از رنگ را ميبينيد
که مربوط به وجود آهن اکسيد شده ميباشد که به رنگ قرمز مينمايد
مشخصاً جريانهاي گدازه اي بازالتي
آنقدر شيشه اي شکل و زجاجي هستند
که در واقع ممکن است دستانتان را ببريد اونها ميتونند به شدت تيز وبرنده باشند
اونها تمايل به فرو نشستن و تشکيل شيشه دارند
و گذشته از همه اينها آسمان زهره با آن همه پوشش ابري سنگين
بيشتر نور مستقيم خورشيد را پخش ميکنند
بر روي سطح زهره بسيار تيره تر خواهد بود
در طي روز از آنچه که اينجا بر روي زمين داريم
همچنين به خاطر اونکه نور بطور موثري پراکنده ميشود
سايه ها انجا از بين ميروند
لذا همه چيز بطور ثابت در سطح زهره کم نور و تيره است
و باز اضافه بر آن به خاطر ترکيب اتمسفر
هر چيزي در آنجا ته رنگي از رنگ نارنجي به خود ميگيرد
علاوه بر تنگه ها،رشته کوههاي ناهموار
آسمان زهره را خدشه دار کرده اند
بلندترين قله سياره در کوههاي ماکسول است
ماکسول چيزي حدود 10کيلومتر ارتفاع دارد
که به راحتي آنرا در
فاصله اي دور از دسترس کوه اورست
يا هر کوه ديگري در زمين ،قرار ميدهد
اورست چيزي حدود 8500 متر ارتفاع دارد
لذا قطعاً از هر چيزي بر روي زمين بزرگتر است
سياره خواهر ما در داشتن يکي از عجايب هفتگانه طبيعي
از ما پيشي گرفته است
اما سرزمين ونوس چگونه در برابر شکلي ديگر از
:زمين شناسي عرض اندام ميکند
دره هاي باريک و تنگ ما
دره گراند
شکاف بزرگي که در عرض 250ميليون سال توسط رودخانه
کلورادو تراشيده شده است
زماني که فلات مسطح کلورادو ميليونها سال پيش ارتفاع گرفت
به آب انرژي بيشتري داد تا بستر خود را از ميان دره بتراشد
و صخره ها را فرسوده سازد و از سر راه خود بردارد
دره هاي پهناور بر روي زهره نيز ممکن است در اثر پديده فرسايش تشکيل شده باشند
اما نه توسط يک رودخانه
سيستمهاي آتشقشاني ميتوانند دره ها را بوسيله جريان
مايع ،آن هم مايعي که خيلي رقيق و آبکي باشد و نه خيلي غليظ و چسبناک،بفرسايد
موادي که ميتوانند همانند آب فرسايش ايجاد کنند
و دره گراند تنها قسمت سيستم رودخانه اي کلورادو ميباشد
اما حتي با نگاه به اين سيستم به عنوان يک سيستم کامل
اون شبيه و همتاي بزرگترين کانالهاي روي زهره از نظر اندازه نمي باشد
اگر روميهاي باستان ميدانستند که در زهره چنان آتشفشانهايي،
ابرهاي اسيدي
پرتابه هاي آذرخش
هواي سمي
و اون حرارت برشته کننده،وجود دارد
شايد اونوقت سياره دوقلوي شرير ما را نامي دگر ميدادند
وراي نامي که از الهه عشق و زيبايي اخذ کرده بودند
اين گفته طعنه اي بيش نيست زيرا که ،البته
رومي ها و يونانيان چيزي در باره شرايط زهره نميدانستند
ميبينيم که اينجا چندين هزار سال بعد از آنها است
که ما بطور جدي در حال تحقيق اين مکان هستيم
و بديهي است که آنچه مي يابيم به ذائقه مان خوش نمي آيد
اما چطور ميتوان خطراتي را که در سياره خواهرمان يافته ايم
با شرارت و تندي و خشونتي کيهاني که بر روي عطارد وجود دارد،مقايسه کرد؟
77ميليون کيلومتر دورتر از زمين
تپه هاي پوشيده از غبار و دشتهاي خالي عطارد
تا آن دورها امتداد يافته است. سياره اي که چشمان غير مسلح قادر به ديدن آن هستند
عطارد جسمي بي رنگ است
او واقعاً هيچ رنگي ندارد آنگونه که بر روي زمين و مريخ ميبينيم
و به همين نحو حتي روي زهره
دکتر رابرت استورم
همراه با آزمايشگاه سياره اي و قمري دانشگاه آريزونا
براي بيش از 35 سال مسئوليت ورهبري اعلي زمين شناسي سياره اي را بر عهده داشته است
عطارد داخلي ترين سياره است
و از هر چيز ديگر در منظومه شمسي کاملاً متفاوت است
با 58ميليون کيلومتر فاصله از خورشيد،عطارد نزديکترين سياره به خورشيد است
سياره هيچ قمر شناخته شده اي ندارد
عطارد اتمسفري ندارد
و سياره اي است که براي چشم غير مسلح
از روي زمين در ساعات تاريک و روشن نزديک طلوع و غروب خورشيد،ديدني است
با قطري 60درصد کوچکتر از زمين
عطارد کوچکترين سياره سيستم خورشيدي است
هر چه قدرت بيشتري در کار باشد ميدان جاذبه اي قويي ايجاد مي گردد
که پيش نيازي براي حفظ اتمسفر است
جاذبه به جرم يک جسم بستگي دارد
هر چه جرم بيشتر باشد،جاذبه بيشتري اعمال ميکند
لذا در عطارد جاذبه کمي وجود دارد
و از آنجائيکه جاذبه سياره اينقدر ضعيف است
اگر شما بر روي زمين 68کيلوگرم وزن داشته باشيد
آنگاه بر روي عطارد فقط 26کيلوگرم وزن خواهيد داشت
اندازه سياره زماني اهميت پيدا ميکند که
حرارت داخلي جهت بر قراري فعاليت زمين شناسي مورد نياز باشد
جريانهاي انتقال گرمايي داخلي که محرکه آن فعاليتها هستند متوقف شده اند
و بطور کلي سياره را فلج و منجمد کرده اند
و هيچ راهي وجود ندارد تا آن فعاليت زمين شناسي را احياء و ابقا کرد
اين رويدادي است که در زماني بسيار پيش بر سر عطارد آمده است
احتمالاً بعد از کمتر از يک بيليون سال از گذشت حياتش
روزهايي که در آن زمانها سياره با ضربانهاي قوي مي طپيد
که عطارد لرزه هاي زمين ساختي و آتشفشاني را بوجود ميآورد
زماني بس طولاني است که به پايان رسيده
آيا عطارد سياره اي مرده است؟
پاسخ بستگي به اين دارد که منظورتان از "مرده" چيست
آيا از درون اکنون فعال است؟ احتمالاً خير
او احتمالاً به هيچ وجه فعال نيست
اساساً يک سياره مرده است
و از چهار بيليون سال پيش مرده است
براي يک سياره تقريباً مرده عطارد هنوز حرکاتي دارد
توسط روميان باستان به يادبود خداي پيام رسان باد پا نامگذاري شده است
عطارد در 88روز خورشيد را دور ميزند
سريعترين سياره محسوب ميشود
اما وقتي صحبت از گردش عطارد بدور محور خود ميشود
رکورد آهسته ترين سياره را از آن خود ميکند
:طول زماني به اندازه 180 روز زميني
تقريباً نيم سال
نيروي جاذبه خورشيد يک اصطکاک جزر و مدي در داخل عطارد ايجاد ميکند
که موجب آهسته شدن سرعت آن هنگامي که بر محور خود ميچرخد،ميشود
اين به آن معنا است که يک سال عطارد کوتاه تر از يک روز سياره است
و اين چرخش کند پيش بيني اوضاع جوي خاصي را براي عطارد ميسر ميسازد
براي 6ماه طرف رو به خورشيد به 426 درجه سانتيگراد ميرسد
و در طرف مقابل به 149 درجه سانتيگراد زير صفر ميرسد
طرفي که رو به خورشيد است براي زمان زيادي حرارت ميگيرد
و طرف ديگر نيز زمان زيادي در سرما بسر ميبرد
به همين خاطر است که تفاوت دمايي بسيار شديدي وجود دارد
علي رغم نزديکي بسيار به خورشيد
عطارد به کشتي سياهي ميماند که در خانواده سيارگان ره ميپيمايد
آسمانش هميشه شبيه به شبهاي پر ستاره ميباشد
آسمان همواره سياه است
دليل که ما بر روي زمين آسماني آبي داريم
به اتمسفرمان مربوط مي شود
نيتروژن اساساً نور را به رنگ آبي پخش ميکند
و براي همين است که آسمانمان آبي است
عطارد اتمسفري ندارد لذا آسمانش هماره سياه است
افسانه و اساطير نام مرکوري(خداي دزدان روميان که به عنوان پيام رساني در بين خدايان خدمت ميکرد)را از خداي رومي اخذ کرده است
رومي ها ورزش بوکس را ابداع کردند
و تک سياره اي وجود دارد که بيشترين سهم و نقش را در رينگ بوکس بر عهده گرفته است
عطارد ميليونها بار توسط شهابسنگها و سيارکها در برخورد با سطحش به انفجار کشيده شده است
زيرا که اتمسفري ندارد تا از او حفاظت کند
اتمسفر ما زمين را از اغلب برخوردها حفاظت مينمايد
درست مثل يک ميدان نيرو
زماني که يه جسم کوچک با اون برخورد ميکنه
معمولاً با سرعتي بيش از ده برابرسرعت يک گلوله
تصادم با مولکولهاي هوا اون رو بصورت گاز تبخير ميکنه
زمين در برابر اجسام کوچک و برخورد آنها حفاظت شده است
با اين چيز جالب که به آن اتمسفر مي گوئيم
و اجسام کوچک و اجسام ضعيف
کاملاً در اين مواجهه توسط نيروهاي در کار نابود ميشن
و خيلي پيش از اونکه به سطح زمين شناخت سياره ما دسترسي پيدا کنند
در عطارد بدون چنين اتمسفري
سيارکها و شهابسنگها با سرعت کامل فرود مي آيند
اين وضع عطارد را سياره اي با بيشترين دهانه و حفره برخورد در منظومه شمسي مي سازد
نميتوان قدمي در عطارد برداشت و با يک دهانه برخورد مواجهه نشد
پيشتر در سال1974 کاوشگر فضايي مارينر10
نيمي از سطح سياره را نقشه برداري کرد
شامل بزرگترين دهانه برخورد که تاکنون در منظومه مورد بررسي قرار گرفته است
شاخصترين وجهه اين دهانه چيزي است که"حوزه کالوريس"ناميده ميشود
که در واقع يک دهانه برخورد بزرگ است
که شايد قطري برابر 1400کيلومتر داشته باشد
1400کيلومتر قطر
که چند صد کيلومتر از کل ايالت تگزاس وسيعتر است
محققين تصور ميکنند که سنگ آسماني با ترکيب آهن
که موجب آن برخورد بوده است
قبل از آنکه به سطح برخورد کند بيش از 100کيلومتر امتداد يافته است
لحظاتي بعد از برخورد
امواج لرزه اي به سمت نقطه مقابل همگرا شده و انتشار يافته اند
نقطه اي درست در طرف مقابل سياره
امواج لرزه اي امواج تکانه اي ي هستند که از اين برخورد به جنبش در مي آيند
و بطور همزمان بدور طرف ديگر سياره متمرکز مي شوند
و آشکارا سطح سياره را از هم جدا ميکنند
آشوب لرزه اي پوسته سياره را متشنج کرده و زمين را در هم ميپيچاند
و منجر به تشکيل صخره هاي غير معمول ميشود
از اين مناطق عجيب زياد است
در واقع اصطلاح فني آن "عوارض زمينشناختي عجيب " ميباشد
چونکه وقتي بهش نگاه ميکنيد اون واقعاً شکل ناهمگوني داره يه حالت تپه مانند ورقلميده
و براساس اغلب فعاليتهاي زمين شناختي هيج توجيهي بر ايجاد آنها وجود ندارد
اون فقط خيلي زمخته و اينطور به نظر مياد که يه جورايي
يکي با يه بيل يه تيکه از سطح رو کنده و پرت کرده بالا و دوباره تالاپ خورده زمين
گودالهايي که از قيل وجود داشتن بطور ناگهاني تبديل به تپه هاي ناهمگون شده اند
بعضي هاشون 10کيلومتر پهنا و1.5کيلومتر ارتفاع دارند
در واقع ميزان ارتفاع گرفتن از سطح ميتونسته فقط در عرض چند
ثانيه از يک تا دو کيلوکتر متغير باشه
رويدادي بسيار هراس انگيز
دانشمندان در دانستن اينکه چه زماني برخورد
کالوريس روي داده،درمانده اند
اما اونها ميتونن يه چيز روحدس بزنن
اگر خرده سياره اي به اون اندازه با زمين برخورد کنه
نتيجه برخورد ويران کننده خواهد بود
و فاتحه تمدن بشري خوانده ميشود
شهابسنگها و خرده سيارکهاي بيشماري با عطارد برخورد کرده اند و آنرا
با فرو رفتگيها و حلقه هاي دهانه اي زخم دار کرده اند
امروز سياره به نظر جسدي ضربه خورده و خاکي به نظر مي آيد
همانند عطارد سطح زمين نيز مستعد هجوم ضرباتي ميباشد
و دهانه شهابسنگ( Meteor Crater) آريزونا
يکي ازمحفوظ مانده ترين دهانه هاي شبيه دهانه هاي عطاردي ماست
حوزه اين دشت فهم بهتري از اونچه که در هنگام برخورد يک شهابسنگ
با سطح عطارد بوجود مي آيد،به زمين شناسان داده است
در هنگام برخورد انرژي ناشي از موج تکانه اي
از طريق سطح منجر به پارگي آن شده و حجم عظيمي از صخره ها را به سمت بالا ميراند
و دهانه برخورد را شکل ميدهد
و جابجايي صخره اي اين حفره کاسه اي شکل را حفر ميکند
و ذرات کنده شده را تا کيلومترها در اطراف محل برخورد ميپراکند
همون انرژي، ديواره هاي حفره رو به شدت به بيرون پرتاب ميکند
وباعث ايجاد لايه هاي سطحي مسطح از صخره در پشت من ميشود که در واقع به سمت بالا ارتفاع گرفته اند
و صخره تحت تاثير تکانه و ضربه ناگهاني
شبيه رفتار معمول صخره ها دچار شکنندگي نشده
در عوض بيشتر شبيه به موم نرمي عمل کرده
اين يکي از مشخصه هاي حفرات برخوردي است
نه فقط در اينجا در دهانه شهابسنگ
بلکه در هر جايي در منظومه شمسي
اما تصور کنيد اگر جسمي توانا که حوزه کالوريس عطارد را بوجود آورده
در محل دهانه شهابسنگ در روي زمين فرود مي آمد
ميتوانست يک انفجار عظيم باشد
با تکه هاي بزرگ مواد مذاب
که در اطراف زمين بر اساس علم پرتابه شناسي به پرواز در ميآمدند
و مجدد وارد جو زمين ميشدند
و ريزش عظيم و فراواني از شهابسنگها را در همه جا موجب ميشدند
براي تقريباً 12000کيلومتر مسافت ؛موج تکانه خاک را از هم مي پاشاند
و سونامي با امواج 60متر بوجود مي آورد
سونامي هاي عظيم در اطراف زمين گستره مي شدند
و اغلب سواحل دنيا را سيل زده ميکردند
اون ميتونست لاس وگاس،نوادا
شهرهاي سالت ليک سيتي،اوتا
سان فرانسيسکو،کاليفرنيا
و لوس آنجلس رو در جزئي از ثانيه از صحنه روزگار محو نمايد
امواج تکانه اي ناشي از برخورد
در سرتاسر خشکي زمين منتشر ميشد
هزاران کيلومتر از محل برخوردي شبيه به اين
اون امواج لرزه اي ميتوانستند در نقطه مقابل
برخورد در آن سوي زمين همگرا و متمرکز شوند
بسوي خط ساحلي ماداگاسکار در افريقا
در ته اقيانوس هند
به دمي يک رشته کوه از ميان کف اقيانوس سر به در ،غرش کنان، بيرون ميکرد
و خرد کننده و غران عوارض زمين شناختي عطاردي عجيب را تشکيل ميداد
يک زمين لرزه باور نکردني
احتمالاً در همه جاي زمين به خاطر برخورد شيي به ان بزرگي روي ميداد
در مقايسه با شکافي که در عطارد در اثر
برخوردي از نوع برخورد کالوريس به جاي مانده است
دهانه شهابسنگ آريزونا دانه اي بيش نيست
آن ضربه ميتوانسته ربعي از قاره امريکا را ببلعد
جسمي به آن اندازه
ميتوانسته قسمت عظيمي از ساحل غربي آمريکا را نابود کند
اگر در جايي مثل آريزونا فرو مي آمد
اون به راحتي ميتوانست خط ساحلي رو به دمي تغيير دهد
در نگاه دوباره به عطارد
آن دهانه ها شکلي مجسمه گونه به آن در منظومه شمسي مي دهند
و بعضي از اين اشکال آبله گونه در خود اسرار دارند
زماني که در رصد خانه هارکيبو در پورتوريکو رادار
بر روي قطبين عطارد متمرکز شد
چيزي دريافت کرد که محققين را گيج و مبهوت ساخت
يخ،وراي همه چيز.يکي از داغترين اجرام در منظومه شمسي
و در همان حال يخ در قطبينش و دليلي که در آنجا يخ وجود دارد اين است که
عطارد سطحي بسيار حفره دار و دهانه دار دارد
و دهانه هاي بسياري در نواحي قطبيش
و دردرون انها همواره سايه است
همينطور محور چرخش به دور خود عطارد نسبت به صفحه مداري چرخش به دور خورشيد عمود است
لذا بعضي دهانه ها هرگز کفشان نور يا حرارتي از خورشيد دريافت نمي کنند
اما بدون هيچ منبع آشکاري از آب بر روي سياره
:پاسخ به اين سئوال
آنجا چگونه داراي يخ شده است؟ چه جوابي دارد؟
دانشمندان معتقدند که يخ اسرار آميز ميتوانسته از يک ستاره دنباله دار آمده باشد
که از صخره،غبار ،گازها و يخ تشکيل شده اند
ستارگان دنباله دار از قسمتهاي دور از دسترس سيستم خورشيدي مي آيند
جايي که درجه حرارت بسيار سردتر است
آيا ميتوانسته اين يخ فقط در ته
دهانه هاي هميشه سايه دار باشد؟
يا ميتوانسته يخي باشد که بصورتي توسط يک لايه از غبار پوشيده شده باشد
که آنرا همانند سپري از نور خورشيد محافظت کرده باشد؟ ما واقعاً نميدانيم
علاوه بر برخورد اين دنباله دارها
نوع ديگري از دهانه ها برروي سياره وجود دارد
و اونها توسط هيچ چيزي که از آسمان آمده باشد ايجاد نشده اند
در عوض يک نيروي طبيعي شبيه زمين اين سوراخها را بوجود آورده است
و اون از اعماق مرکز سياره ناشي شده است
عطارد
نگاهي نزديک به آن سرزمين توسط دانشمندان
آشکار ميسازد که بعضي از دهانه هاي آن از چيزي غير از برخورد خرده سيارکها ،دنباله دارها
و شهابسنگها بوجود آمده است
ما دقيقاً ميدانيم که پروسه زمين شناختي غالب که عطارد رو تحت تاثير قرار ميده
يا حداقل سطح عطارد رو،ايجاد دهانه ها در اثر برخورد است
دومين پروسه زمين شناختي مهم
که روي عطارد اثر ميگذارد پديده آتشفشانه
با وجودي که ما تا کنون هيچ مدرک قاطعي از فعاليت آتشفشاني
بر روي عطارد نديده ايم
انتظار داريم که در گذشته فورانهاي آتشفشاني وجود داشته است
اين چراگاه گاو دور افتاده در سه ساعتي شمال فونيکس( مرکز ايالت آريزونا)م
ممکن است راجع به تاريخچه آتشفشاني عطارد حرف آشنايي داشته باشد
تپه هاي دهانه دار همان دهانه هاي آتشفشاني مخروطي سوخته و خاکستر شده از بين رفته هستند
و زمين شناسان فکر ميکنند موارد مشابهي بايستي در عطارد وجود داشته باشد
اين يک مخروط سوخته و خاکستر به جا مانده از آتشفشان است
ميتوانيد در پشت من ببينيد .اونجا يه دهانه بزرگ در مرکز است
که نوعاً همان مخروط نيم سوز شده آتشفشاني اشت
اين دهانه هاي آتشفشاني تفاوتهاي خاص خود را با مخروطهاي نيم سوز شده عطارد دارند
زيرا عطارد جاذبه کمتري از زمين دارد لذا توقع داريم
مخروطهاي نيم سوز آتشفشاني که در آنجا تشکيل شده اند پهن تر و مسطح تر باشند
همه آتشفشانها زماني فوران ميکنند که فشار ناشي ار گدازه يا صخره هاي مذاب دروني
بيشتر از قدرت و استحکام صخره هاي در بر گيرنده انها باشد
:فشار به دو دليل بالا مي رود
گدازه زياد و گاز زياد
و زماني که فشار در يک کوه آتشفشان زياد ميشود
معمولاً فقط يک راه براي رفتن دارد
گدازه به سمت سطح مي آيد و با شتاب و انفجار فوران ميکند
يک منطقه خروجي و منفذ داريد و نيز چيزي داريد که به آن فواره آتش مي گويند
هر گاه فشار به اندازه کافي زياد شود
نيروي آن ميتواند گدازه را تا ارتفاع بيش از 30متر در زمين پرتاب نمايد
اما در عطارد با چنان جاذبه کمي
فوراه ميتواند تا 30 طبقه به بالا پرتاب شود
در حالي که اين مخروطهاي نيم سوخته آتشفشاني در آريزونا
ميتوانند بيان کننده ميراث آتشفشاني يکسان ما با عطارد باشند
شاهد بودن يک فوران دست اول و مستيقم در اونجا
و نگريستن به تشکيل مخروطهاي نيم سوخته آتشفشاني
خود يک تجربه متفاوت کامل ميتواند باشد
اولاً،بدون يه اتمسفر، مجموعه دود و خاکستر و ذرات پسمانده
در امتداد اطراف ميحط ريزش نخواهند داشت
مواد اساساً به داخل مکش خلاء فضا
کشيده خواهند شد زيرا که عطارد اصولاً جوي ندارد
بنابراين اون مواد به مقدار بيشتري از هم منفصل ميشوند
همچنين در عطارد،شما قادر نخواهيد بود که صدايي از فورانهاي مهيب بشنويد
از آنجائيکه عطارد جوي ندارد
راهي براي انتقال صدا نيست لذا اگر در عطارد بوديد
و گيتاري يا يوکوللي(سازي شبيه گيتار)يا يک پيانو مينواختيد
مطلقاً چيزي نميشنيديد
زيرا جوي وجود ندارد تا صوت را انتقال دهد
پس آنجا سکوت مطلق برقرار است
به 1974برگرديم مارنير10 فقط45 درصد از سطح عطارد
را در يک ماموريت پروازي نزديک رصد کرد
30سال بعد ناسا فضا پيماي مسنجر را پرتاب نمود
ماهواره کل سياره را نقشه برداري خواهد کرد
و اطلاعات را به دانشمندان مشتاقي که دنيايي از
سئوالات بي پاسخ دارند،خواهد فرستاد
من ميخوام طرف ديگه رو ببينم من نميدونم اون بالا چه خبره
و اين براي 35سال من رو انگولک ميکرده
آيا اون شبيه طرفيه که ما ديديم يا اون چيزي بسيار متفاوت و غير معموله؟
اما حتي با منابعي که براي تحقيقات آينده روي اين چروکيده کوتوله
در منظومه شمسي ،کنار گذاشته شده
واقعاً فهم اينکه چقدر ما با اون متفاوت يا شبيه هستيم
ممکن است همچنان پا در هوا بماند
علي رغم شرايط سختي که در عطارد و زهره وجود دارد
نگاهي نزديک در اطراف حيات خلوت خودمان خوبيها و بديها
و زشتيهاي سيارات داخلي را برايمان آشکار ميسازد
جهان هستي وسيع،وسيع و بيکرانه است
و ما اينجائيم،اينجا روي اين نوک سوزن نشسته ايم
اما از همه چي دور افتاده وجدا مانده و منزوي نيستيم
رويدادها را ميبينيم که آنجا بر روي آن سيارات ديگر رخ ميدهد
با آن تغييرات آب و هوايي شديد و شگرف و مهيب
که در گذشته نيز در دوره هاي زماني خيلي کوتاه رخ داده اند
که ميتوانسته اند در زمين نيز رخ داده باشند
در نهايت انبان دانش ما در اينکه که هستيم ،و يا
چگونه مکانهاي بي نظيري يا کم نظيري مثل مکان خودمان
و حتي آفريده هايي مثل خود ما ميتوانند در جهان هستي وجود داشته باشند،سنگين تر ميشود
و آن تکامل ،آن اکتشاف،آن به هر گوشه آسمان سرک کشيدن
آن کشف ايده هاي جديد،همه آن چيزهايي است که ما همه به دنبالش هستيم
آينده درخشان است
ترجمه متن انگليسي زيرنويس به فارسي dr_hanaj@yahoo.com